Çözüldü Değişkenlerine Ayrılabilir Diferansiyel Denklemde Türev ve İntegral

Konusu 'Zor Sorular (Akademik Problemler Hariç)' forumundadır ve Honore tarafından 16 Eylül 2026 17:37 başlatılmıştır.

Yüklüyor...
  1. Honore

    Honore Yönetici Yönetici

    Mesajlar:
    11.428
    Beğenileri:
    652
    Cinsiyet:
    Bay
    Meslek:
    Müh. (Elk./Bilg.)
    Colorado State University'den integrasyon faktörü kullanılarak çözülmüş bir diferansiyel denklemin fen lisesi klasik sınavında kolayca değişkenlerine ayrılabilir tipe döndürülerek yapılabilecek ve gerçek yaşamda olabilecek uyarlaması:

    Bir ilacın insan bedeninin doğal biyolojik [ sirkadiyen (circadian) ] ritmi içinde kana karışıp absorbe olmasıyla kandaki konsantrasyonuna ait miligram düzeyinin saat olarak zamana (t) bağlı değişimine o miktarın ilacın alımından itibaren geçen sürenin kosinüsüyle çarpımı eklendiğinde bu toplamın yine bu periyodik emilime ilişkin kosinüs değerine eşit kaldığı ve ilacın alındığı anda kanın her litresindeki miktarının yarım miligram seviyesinden etki etmeye başladığı tespit edildiğine göre kandaki maksimum konsantrasyon seviyesi, alımı takip eden π / 6'ncı saatteki değerinden kaç miligram fazladır?

    Google Gemini'ye şöyle dedim: "Give me a real life event with an initial value to which this differential equation can be applied:
    dy / dt + y·cos(t) = cos(t)"
    ve o da sağ olsun çözüm dahil olmak üzere her şeyi yaptığı için bana da olayın anlaşılmasını sadece biraz laf salatasıyla zorlaştırma işi kaldı.
    [​IMG]
    https://i72.servimg.com/u/f72/19/97/10/39/colost13.png

    y ≠ 1 olduğuna dikkat edilerek y'(t) = (1 - y)·cos(t) = 0 ⇒ cos(t) = 0 ⇒ t = π / 2 saatte ilaç kanda maksimum düzeye çıkar ve
    y(π / 2) = 1 - (1 / 2)·e^[ -sin(π / 2) ] = (2e - 1) / (2e) mg / L olur,
    t = π / 6'ncı saatte y(π / 6) = 1 - (1 / 2)·e^[ -sin(π / 6) ] = (2√e - 1) / (2√e) mg / L'dir ve aradaki fark da;
    (2e - 1) / (2e) - (2√e - 1) / (2√e) = (√e - 1) / (2e) mg / L (≈ 0,12).

    Not: Birinci kesrin payı ve paydası e^(-1 / 2) ile çarpılarak payda eşitlenip sadeleştirilecek. İlgilenen öğrencilere ödev.

    WolframAlpha Kontrolu:
    [​IMG]
    https://i72.servimg.com/u/f72/19/97/10/39/colost11.png
    https://www.wolframalpha.com/input?i=(2e - 1) / (2e) - (2sqrt(e) - 1) / (2sqrt(e))
    ("Alternate forms"bölümünde)

    Grafik:
    [​IMG]
    https://i72.servimg.com/u/f72/19/97/10/39/ilaz12.png

    Sorunun Basit Aslının Çözümü:
    [​IMG]
    https://i72.servimg.com/u/f72/19/97/10/39/colost12.png
    https://wetalldid.wordpress.com/wp-...xam-1-w-solutions-gerhard-dangelmayr-2011.pdf
    [ Sayfa 2, Soru 2.(a) ]

  2. Benzer Konular: Değişkenlerine Ayrılabilir
    Forum Başlık Tarih
    Limit ve Süreklilik,Türev,İntegral Değişkenlerine Ayrılabilir Diferansiyel Denklem - Trigonometri - Noktanın ve Doğrunun Analitiği 20 Ekim 2025
    Akademik Soru Çözümleri ve Kaynakları 2. Derece Lineer Olmayan Homojen Diferansiyel Denklemden Değişkenlerine Ayrılabilir Tipe Dönüşüm 29 Kasım 2023
    Limit ve Süreklilik,Türev,İntegral Değişkenlerine Ayrılabilir Tip Diferansiyel Denklem Çözümünde İntegral ve Logaritma Kullanımı 24 Nisan 2023
    Ivır Zıvır Sorular - Sohbet (Trivial Questions - Chat) Değişkenlerine Ayrılabilir Tip Diferansiyel Denklem 3 Şubat 2022
    Ivır Zıvır Sorular - Sohbet (Trivial Questions - Chat) İntegral - Değişkenlerine Ayrılabilir Diferansiyel Denklem 13 Eylül 2021

Sayfayı Paylaş